6 Temmuz 2026 tarihinde Şuşa’da, “Kültürel ve Etnik Çeşitlilik: Tarihten Alınan Dersler, Güncel Zorluklar” başlıklı uluslararası konferans düzenlenmiş, konferansın sonunda katılımcılar ortak bir bildiri kabul etmişlerdir.
Bildiride, kültürel ve etnik çeşitlilik, hoşgörü ve çok kültürlülüğün korunması gereken evrensel değerler olduğu vurgulanmış; hiçbir halkın etnik kökeni veya dini inancı nedeniyle ayrımcılığa ya da baskıya maruz bırakılmaması gerektiği belirtilmiştir. Uluslararası insan hakları mekanizmalarının ve UNESCO ilkelerinin, zorla yerinden edilen ve ağır insan hakları ihlallerine maruz kalan halkların haklarının korunmasında etkin biçimde uygulanması gerektiği ifade edilmiştir.
Ayrıca, sömürgeciliğin günümüzdeki biçimlerine karşı ortak mücadele edilmesi, çatışmaların diyalog ve iş birliği yoluyla çözülmesi gerektiği vurgulanmıştır.
“Rusya’da yaşayan etnik azınlıklara; Çerkeslere, Lezgilere, Avarlara, Tatarlara, Kumuklara, Çeçenlere, Sahalara (Yakutlara), Buryatlara ve diğer Rus olmayan halklara yönelik zor kullanımı, baskı, tehdit ve hapis yoluyla Ukrayna cephesine gönderilmesi uygulamalarına son verilmelidir.
Rusya, tarihinden gerekli dersleri çıkarmalı; Çerkeslere ve diğer halklara yönelik gerçekleştirilen soykırımları tanımalı, bu suçlardan sorumlu olan kişileri kahramanlaştırmamalı ve tarihî konulara ilişkin arşiv belgelerini araştırmacılar ile kamuoyunun erişimine açmalıdır.
Ayrıca, Rusya’da şovenist ve yabancı düşmanı söylemlere, “skinhead” (dazlak) gruplarının ve bunların farklı adlar ve yeni yapılanmalar altında ortaya çıkan çeşitli uzantılarının, kendi ideolojik yaklaşımları doğrultusunda Rus olmayan halklara yönelik gerçekleştirdikleri saldırı ve baskılara son verilmelidir.”
Katılımcılar Rusya yönetimine, tarihsel adaletin sağlanması, geçmişte yaşanan insan hakları ihlallerinin tanınması ve arşivlerin araştırmacılara açılması çağrısında bulunmuşlardır.
Bildiride, Azerbaycan’ın kültürel ve etnik çeşitliliğin korunmasına yönelik yaklaşımı takdir edilirken, Şuşa Zaferi tarihsel adaletin yeniden tesisinin önemli bir simgesi olarak değerlendirilmiştir.
